مهدي عليخاني

پس از آنکه با آغاز قرن 21، دولت امارات عربي متحده اعلام کرد که «تا ده سال آينده، 325 جزيره مصنوعي در آب‌هاي خليج فارس خواهد ساخت»، هيچ رسانه‌اي به انعکاس و تحليل اين اقدام و عواقب آن مبادرت نکرد.
اين جزاير قرار است در حاشيه سواحل دوبي که يکي از هفت امارت اين کشور کوچک حاشيه جنوبي خليج فارس است احداث شوند، اما طرفداران محيط زيست معتقدند که اين توسعه جديد (جزاير مصنوعي) عوارض سنگيني را بر اکوسيستم منطقه خاص حوزه خليج فارس وارد مي‌کند.

مجري اين فاجعه زيست محيطي، تشکيلات دولتي توسعه نخيل (Nakheel) در دوبي مي‌باشد که مجري ساخت سه جزيره به شکل نخل(Palm Lands) که طول هر کدام بيش از 6 کيلومتر است و يک جزيره بيضوي به شکل نقشه 5 قاره کره زمين(The World) در منطقه اي بطول 9 کيلومتر و عرض 6 کيلومتر است و بودجه اي 20 بيليون دلاري را براي آن در نظر گرفته است.
اين پروژه با شعار: «مکاني بي نقص براي دور شدن از دنيا» قطعاً سود کلاني را نيز از اين تخريب آشکار محيط زيست براي بانيان آن در بر خواهد داشت.

جالب آنکه سلطان بن سليم (Sultan bin Sulayem)، مدير پروژه جزاير مصنوعي مي‌گويد که اين پروژه خود، موجب پيدايش يک اکوسيستم خواهد شد!
وي معتقد است «ته درياي دوبي مانند يک بيابان است. من معمولا در آنجا غواصي مي‌کردم و در واقع مقدار قابل توجهي از مرجان در آنجا نديدم. فقط چند صخره محدود، باقي آن تماما صاف و شني بود و هيچ نشاني از زندگي يا محل مناسبي براي ماهي‌ها در آن ديده نمي‌شد.»!

بن سليم، همچنين معتقد است که ساخت اين جزاير که از نظر بسياري از اهالي دوبي بيش از حد نمايشي هستند، بسيار لازم است زيرا تنها ذره‌اي از ساحل خليج فارس به امارات تعلق دارد و «هنگامي که اين پروژه تمام شود، ما به جاي 60 کيلومتر، 1200 کيلومتر ساحل خواهيم داشت.»!

اما آنچه نگارنده در اين نوشتار در پي تبيين آن است، بررسي اجمالي آثار فاجعه بار زيست محيطي احداث اين جزاير مصنوعي بر اکوسيستم حوزه خليج فارس و نقض آشکار معاهدات بين المللي در اين زمينه است و نتيجه گيري در اين رابطه را بر عهده مخاطبان مي‌گذارد.
آنچه مبرهن است خليج فارس که همواره از آن به عنوان «گهواره تمدن» و «قلب تپنده خاورميانه» ياد شده، به عنوان دريايي نيمه بسته داراي اکوسيستم منحصربه‌فردي در ميان حوزه‌هاي آبي جهان است.
عمق اين اقدام فاجعه بار امارات متحده عربي همزمان با پايان احداث اولين جزيره نخل نمايان شد. زماني که به اذعان رسمي مجريان، براي اين پروژه 1.65 بيليون متر مکعب ماسه و 87 ميليون تن صخره جا به جا شد و براي تکميل آن 1 بيليون تن صخره به محل آورده شد.

اما عواقب اوليه اين دستکاري آشکار در طبيعت به گزارش کارشناسان سازمانهاي ناظر بين المللي چه بود؟
1- تنها ساحل مرجاني شناخته شده در دوبي، در طي اين عمليات از بين رفتند.
2- آشيانه‌هاي ساحلي لاک‌پشت‌هاي دريايي (گونه خاص منطقه خليج فارس) ويران شدند.
3- جريانهاي طبيعي آب تغيير مسير داده‌اند.
4- گل و لاي حاصل از کار، آبهاي شفاف و شيشه اي را به شکل لجن زار در محدوده اين جزاير مصنوعي درآورده است که در حال پيش روي است.

فردريک لاوني (Frederic Launay) سرپرست دفتر پشتيباني از حيات وحش جهان در دوبي در گزارشي در سال 2005 اعلام کرد:
«اين کار، به خصوص در محل ايجاد اولين جزيره، براي محيط زيست طبيعي دوبي بسيار زيان آور بود. اتفاقي که افتاده شرم آور است زيرا آنجا يک مکان طبيعي بسيار عالي بود و تا مدتي امکان حفاظت و بازگشت به حالت اوليه وجود داشت و هنوز چيزي از سرمايه طبيعي باقي مانده بود تا با آن بتوان به جايي رسيد. اما آن فرصت از دست رفت و اکنون ما تنها مي‌توانيم از ترميم و تسکين صحبت کنيم».

جالب آنکه دکتر عماد حفار(Imad Haffar) رئيس تحقيقات و توسعه پروژه نخيل، در پاسخ به اظهارات لاوني گفت: "من در اين تکنولوژي هيچ ايرادي نميبينم. ما زماني که اين کار را در ابعاد بسيار بسيار وسيعتر انجام داديم، بايد منتظر نتيجه شويم. منظور من از ابعاد بزرگ، ابعادي غول آسا است.»!
در حاليکه که کشورهاي ساحلي خليج فارس، هنوز واکنش مؤثري در اين رابطه نداشته اند، پروژه دوم نيز آغاز شده و علاوه بر تمام اينها، بقاياي دو هواپيماي جنگي، چند جمبو جت و هفت کرجي به اعماق دريا برده شده‌اند تا براي غواصان يک پارک زير دريايي موضوع دار به وجود بياورند! اين اقدام نيز که نقض آشکار قوانين بين المللي در بستر درياها که از آن با عنوان «ميراث مشترک بين الملل» ياد مي‌شود، باعث ويراني بستر دريايي در اطراف اين جزاير مصنوعي شد و مسئولان نخيل تنها پاسخس که داشتند اسن بود که: «گل و لاي ناشي از اين عمليات بالاخره نشست خواهد کرد و آب صاف خواهد شد.»!

لاوني، در گزارش‌هاي بعدي خود اظهار داشت: متأسفانه مقامات امارات در امر بررسي عواقب اين پروژه مخرب موفق نبوده‌اند.
در اين راستا، مسئولين پروژه نخيل در جواب اعتراض دفاتر حفظ محيط زيست گفته‌ اند که آنها زياني به اکوسيستم وارد نکرده‌اند و بيشتر مرجانهاي ساحلي در اين منطقه، قبلاً مرده بودند!
اما، فاجعه اصلي در اين راستا مراحل آغازين را طي مي‌کند که در صورت تکميل آن در يک جمله بايد گفت: «خداحافظ خليج فارس»! مقامات امارات عربي متحده، اقدامات اوليه براي پروژه نقشه دنيا، را که مساحتي حدود 63 کيلومتر مربع از اکوسيستم خليج فارس را کاملاً نابود مي‌کند، آغاز کرده‌اند. اين جزاير ناشناخته در حالي سر از آب در مي‌آورند که نه تنها مخالفتي از سوي کشورهاي منطقه مشاهده نمي‌شود، بلکه در کمال تأسف در برخي از جرايد و سايتهاي اينترنتي داخل کشور نيز شاهد تبليغ پيش فروش منازل واقع شده در اين جزاير هستيم!

اگرچه اخيراً زمزمه هايي از برخي نمايندگان استانهاي جنوبي کشور در مجلس شوراي اسلامي، در رابطه با جلوگيري از اين تخريب زيست محيطي و نقض آشکار قوانين بين المللي و ارسال نامه‌هاي اعتراض آميز به مجامع بين المللي شنيده شد، اما اين اقدامات در برابر سرعت پيشرفت اين پروژه‌ها و تخريب حيات طبيعي خليج فارس مؤثر نخواهند بود.

در اين راستا، در حالي که به لحاظ اهميت جلوگيري از آلودگي و حفظ محيط زيست خليج فارس در ارتباط با اکتشافات، حفاريها و آلودگيهاي نقتي سازمانهاي منطقه‌اي مهمي همچون «راپمي» توسط امضاء کنندگان کنوانسيون 1978 کويت، (کشورهاي حاشيه خليج فارس و حتي امارات عربي متحده)، تشکيل شده و فعاليت مي‌کنند، اما تاکنون اقدامات جدي و بازدانده اي در اين رابطه از سوي هيچ يک از کشورها بطور گروهي و يکجانبه انجام نشده است.

اين سهل‌انگاري غير قابل قبول به غير از آنکه مساوي با نابودي حيات نمونه حوزه آبي خليج فارس خواهد شد، قطعاً ديگر کشورهاي کوچک حاشيه جنوبي خليج فارس را نيز که با کمبود جدي حوزه سرزميني و وسعت مواجه هستند به اقدامات مشابه رهنمون مي‌کند، کما اينکه «کويت و بحرين» نيز اخيراً اعلام کرده‌اند طرح‌هاي مشابهي را در دست بررسي دارند!
و لذا تشکيل گروه‌هاي کاري متشکل از متخصصين حقوقي و زيست محيطي براي بررسي آثار مخرب احداث اين جزاير مصنوعي و جلوگيري از تداوم انجام آن با حضور کشورهاي حاشيه خليج فارس امري ضروري و غير قابل اجتناب است.